VĂN NGHỊ LUẬN
I. Đặc điểm của văn nghị luận.
- Văn nghị luận bao giờ cũng nhằm mục đích hướng tới giải quyết một vấn đề cụ thể mà thực tế đời sống đặt ra. Xét về bản chất, văn nghị luận nói chung là dùng lí lẽ, lập luận, bàn bạc làm sáng tỏ một vấn đề nào đó để thuyết phục người đọc, người nghe.
VD : Lòng yêu nước, tình đoàn kết tương thân tương ái, đức tính kiên trì, nhẫn nại, ý thức về lẽ sống, về đạo lí, về cách cư xử trong cuộc sống....
VD : Nghị luận về câu khẩu hiêu : « Ta nhất định thắng, địch nhất định thua »
=> Ta có sức mạnh đại đoàn kết dân tộc. Nhân dân ta yêu nước, anh hùng, khát khao độc lập, tự do. Ta có chính nghĩa, có Đảng và Hồ Chủ Tịch lãnh đạo, được nhân dân các nước đồng tình ủng hộ. Do đó ta nhất định thắng.
=> Tổ tiên ông cha ta đã đánh thắng quân xâm lược nhà Tống, giặc Nguyên Mông, giặc Minh, giặc Thanh. Nhân dân ta đã đánh thắng giặc Pháp và đế quốc Mĩ xâm lược.
=> Quân giặc xâm lược đất nước ta, áp bức đồng bào ta ; chúng là kẻ thù không đội trời chung của nhân dân ta. Quân giặc tham lam, tàn bạo và phi nghĩa nhất định thất bại thảm hại.
=> Ta nhất định thắng, địch nhất định thua, đó là niềm tin của ta, là chân lí lịch sử.
- Vì hướng tới mục đích ấy, mỗi văn bản nghị luận bao giờ cũng phải có luận điểm, luận cứ và lập luận. Trong một bài văn có thể có một luận điểm chính (vấn đề nói tới) và các luận điểm phụ.
a. Luận điểm: Là điểm quan trọng, ý chính được nêu ra và bàn luận. Mỗi luận điểm đều có một số ý phụ, lí lẽ xoay quanh.
(Là ý kiến thể hiện tư tưởng, quan điểm trong bài văn nghị luận được nêu ra dưới hình thức câu khẳng định (hay phủ định), được diễn đạt sáng tỏ, dễ hiểu, nhất quán. Luận điểm là linh hồn của bài viết, nó thống nhất các đoạn văn thành một khối. Luận điểm phải đúng đắn, chân thật, đáp ứng nhu cầu thực tế thì mói có sức thuyết phục. Trong thực tế, một luận điểm có thể được triển khai trong một đoạn văn hoặc nhiều đoạn văn. Muốn bài văn có sức thuyết phục, luận điểm nêu ra phải đảm bảo tính chân thực, đúng đắn, đáp ứng với nhu cầu thực tế. Việc xác định hệ thống luận điểm có tính chất quan trọng trong quá trình thể hiện chủ đề văn bản. Vì vậy, luận điểm không nên quá chung chung hay quá chi tiết vụn vặt. Làm thế nào để thông qua hệ thống luận điểm, người đọc, người nghe có thể nắm bắt được ý đồ của người tạo lập văn bản.)
b. Luận cứ : là lí lẽ, dẫn chứng đưa ra làm cơ sở vững chắc cho luận điểm. Lí lẽ phải đầy đủ, chặt chẽ, có tình có lí. Dẫn chứng phải phong phú, tiêu biểu, chính xác, hoặc lấy từ thực tế (nếu vấn đề được nghị luận thuộc lĩnh vực chính trị, xã hội), hoặc lấy từ các tác phẩm văn học (nếu vấn đề được nghị luận thuộc lĩnh vực văn học). Một luận điểm có thể có một hoặc nhiều luận cứ.
VD: Thành quả của cuộc Cách mạng Tháng Tám là vô cùng vĩ đại.
Luận điểm trên được Chủ Tịch HCM thể hiện qua những luận cứ sau:
- 3 kẻ thù của nhân dân ta đã bị đánh bại.
- Ách thống trị của thực dân Pháp đã bị đập tan. Nước Việt Nam đã giành được độc lập.
- Chế độ quân chủ bị đánh đổ. Chế độ dân chủ Cộng hoà được thiết lập.
-> Và người đã lập luận: “Pháp chạy, Nhật hàng, vua Bảo Đại thoái vị. Dân ta đã đánh đổ các xiềng xích thực dân gần 100 năm nay để gây dựng nên nước Việt Nam độc lập. Dân ta lại đánh đổ chế độ quân chủ mấy mươi thế kỉ mà lập nên chế độ Dân chủ Cộng hoà”.
(Trích: Tuyên ngôn độc lập)
c. Lập luận: Văn nghị luận không chỉ cần có ý mà phải cần có lí. Sự kết hợp chặt chẽ giữa ý và lí là đặc trưng nổi bật của văn nghị luận nhằm tạo nên sức thuyết phục. Muốn đảm bảo sự kết hợp giữa ý và lí thì cần thiết phải lập luận tốt.
Vậy lập luận là gì? Là cách lựa chọn, sắp xếp, trình bày luận cứ sao cho chúng làm cơ sở vững chắc cho luận điểm.Lập luận phải chặt chẽ, hợp lí thì bài văn mới có sức thuyết phục. Lập luận theo các cách dựng đoạn: quy nạp, diễn dịch, song